Brwydr Tomen Dolbebin


Rhyw dair neu bedair blynedd yn ol, fe ofynnodd ffrind i mi y cwestiwn mae pob aelod o Blaid Cymru yn ei ofyn o dro-i-dro: Taswn i'n byw yn Lloegr, i ba blaid fyddwn i'n perthyn. Fy ateb greddfol, bryd hynny, oedd y Blaid Lafur. Aelod anfodlon fyddwn i wedi bod bryd hynny, ar y gorau. Erbyn hyn, ychydig flynyddoedd yn ddiweddarach, dwi'n ei chael hi'n anodd gweld sut y gall unrhyw un sydd ar y chwith gefnogi plaid sydd mor amharod i herio yr ymosodiad ar y wladwriaeth y mae'r Ceidwadwyr a'r Lib-dems wedi ei harwain dros y bum mlynedd diwethaf.

Ond beth bynnag am hynny. Er na fyswn i, bellach, yn gallu rhoi croes yn erbyn ymgeisydd Llafur, mae gen i barch mawr at lawer iawn o aelodau'r blaid yma yng Ngogledd-Orllewin Cymru. Dwi'n cyd-weithio a Llafurwyr rhonc yn Nyffryn Ogwen, ac yn amlach na pheidio - naw gwaith o bob deg - yr un yw ein gwerthoedd, yr un yw ein hamcanion. Ond nid pawb sy'n haeddu'r parch yma.

Wythnos dwytha roeddwn i mewn cyfarfod o Bwyllgor Cynllunio Cyngor Gwynedd, fel aelod o'r pwyllgor. Un o'r eitemau ar yr agenda oedd cais i greu gwaith cludo llechi o Domen Dolbebin yn Nyffryn Nanlle, cais a oedd wedi ennyn ymateb chwyrn o blaid ac yn erbyn.

Pan mae cais yn dod o flaen y pwyllgor, mae gan aelodau o'r cyhoedd sy'n gwrthwynebu yr hawl i enwebu unigolyn i siarad yn ei erbyn. Fel arfer, aelod o'r gymuned leol ydi'r person yma, felly roedd hi'n dipyn o syndod gweld enw Alun Pugh i lawr i siarad ar ran y gwrthwynebwyr. Eisteddodd Alun yn yr "hot-seat" (fel y mae Cadeirydd y Pwyllgor, Michael Sol Owen yn hoffi ei galw), ac aeth at i i fynegi barn y trigolion - nid fel ymgeisydd y Blaid Lafur yn Arfon, meddai, ond fel cyn Brif Weithredwr elusen amgylcheddol. Dyna gyfleus.

Gallwch wylio'r drafodaeth yn y fan hyn gan gynnwys cyfraniad Alun Pugh, a oedd bron a bod yn uniaith Saesneg - er gwaethaf haeriad cyson Alun ei fod yn siaradwr Cymraeg.

Os nad oes ganddoch amynedd eistedd trwy'r cyfan, fe alla i ddatgelu diwedd y stori. Gwrthodwyd y cais, a hynny o fwyafrif sylweddol. Roedd y rhan fwyaf o aelodau'r pwyllgor yn gweld yn glir nad oedd cyfiawnhad dros greu gwaith diwydiannol ar raddfa a fyddai'n amlwg yn amharu ar fywydau'r trigolion lleol.

Ond roedd un neu ddau yn anghytuno, fel sy'n digwydd bron bob tro. Un o'r rhain oedd y Cynghorydd Eurig Wyn (Plaid Cymru, Waunfawr). Yn dilyn y penderfyniad, ysgrifenodd Eurig at y Cynghorydd Dafydd Meurig (Plaid Cymru, Arllechwedd), yr aelod sy'n arwain ar Gynllunio, i fynegi ei siom. Gyrrodd gopi at yr ymgyrchwyr yn erbyn y cais hefyd, ac mae nhw wedi penderfynnu cyhoeddi'r llythyr ar eu gwefan, gan dynnu sylw yn arbennig at y ffaith i Eurig feirniadu ei gyd-aelodau am gymeryd "yr opsiwn saff o chwarae i'r galeri o fewfudwyr yn hytrach na chodi baner yr angen am waith i gymunedau lleol tlawd a di-waith".

Mae'r ffaith i Eurig gyfeirio at "fewnfudwyr" nawr weedi cael ei gipio gan y Blaid Lafur i geisio pardduo Plaid Cymru, i ddibenion etholiadol - a hynny yn y modd mwyaf chwerthinllyd posibl. Mae Alun Pugh wedi trydar ar y mater heddiw gan ddweud

"Dyffryn Nantlle is " a gallery of immigrants" says senior Plaid spokesman. Appalling comments - he must withdraw"

Felly, yn sydyn mae Eurig Wyn, cynghorydd meinciau cefn fel fi, yn "senior Plaid spokesman". Yn fwy syfrdanol, mae Alun Pugh wedi troi geiriau Eurig ar eu pen - yr hyn a ddywedodd oedd bod rhai cynghorwyr yn ceisio apelio at yr oriel gyhoeddus, a oedd y llawn aelodau o ymgyrch Stop Dolbebin. Drwy honni fod Eurig yn disgrifio Dyffryn Nanlle fel "a gallery of immigrants", mae Alun Pugh yn dweud celwydd, yn blwmp ac yn blaen.

Mae'n amlwg beth yw tacteg y Blaid Lafur yn y fan hyn. Dog whistle politics ar ei waethaf - gadewch i Lafur ymosod ar hawliau dynol mewnfudwyr o unman sydd yn meiddio symud i Loegr. Ond yr eiliad y mae cenedlaetholwr Cymreig yn yngan y gair "mewnfudwr", mae Llafur yn neidio arno i atgyfodi'r hen enllin ynglyn a chenedlaetholdeb a hiliaeth.

Ond ar ben hyn oll, mae 'na gelwydd yma. Wnaeth Eurig ddim disgrifio Dyffryn Nanlle fel "a gallery of immigrants". Ddywedodd o ddim byd tebyg i hyn, ac mae'r honiad yn un cwbl di-sail. Felly, Alun Pugh, gad i mi droi'r gorchymyn yn ol arnot ti - "you must withdraw". Ceisia ymladd ymgyrch gyda tipyn bach o urddas, a chydnabod na ddywedodd Eurig yr hyn ti'n honni iddo ei ddweud.

DIWEDDARIAD: Mae @johnwaterlane sydd yn gyson gefnogol o Lafur ar Twitter, wedi trydar i ddweud "Mate, mi on i yn y galeri, cymro Cymraeg o Wynedd.Mae Eurig Wyn yn racist !! Fe allwn ni ychwanegu enllib at y pair erbyn hyn. Gwleidydda budur ar ei waethaf. Sgwn i a wnaiff Alun Pugh ymbellhau ei hun oddi wrth y sylw yma?

Dyfrig Jones
Mae gen i nifer o swyddi a swyddogaethau, ond does nelo 'run ohonyn nhw ddim byd a'r blog yma.